یلدا نامی خاطره انگیز

با پایان یافتن تابستان و با شروع فصل پاییز ، چفت (سقف) خانه های انباری دیدنی می شد و میوه هایی مانند انگور، به ، سیب ، انار و ... بر تیرهای چوبی چفت خانه بصورت آویخته صف می بستند. در دنیای کودکی هر وقت انگشت اشاره ای به سوی آن میوه های آویخته ، نشانه می رفت اغلب پاسخ این بود که آنها برای شب چله تدارک دیده شده اند تا جاییکه در بین هندوانه ها ، برای خوردن بهترین هندوانه باید به انتظار شب چله می نشستیم و حتی استفاده از بهترین هیزم ها که معمولا چوب درخت گردو بود به شب چله محول می گردید.

در این صفحه بر آن شده ایم به بررسی واژه ای که از دیر باز برایمان واژه ای آشنا و از جهتی شاید واژه ای غریب باشد بپردازیم .

 

شب یلدا(شب چله) :

شب یلدا دراز ترین شب سال ، آخرین شب پاییز، پایان برج قوس(آذر ماه) و آغاز برج جدی (دی ماه) است. نام دیگر شب یلدا شب چله است ، زمستان با شب چله شروع می شود که چهل روز اول زمستان را چله بزرگــ (اول دی ماه تا 10 بهمن ) و بیست روز بعدی را (11بهمن تا 30بهمن) چله خردی (چله کوچک) گویند.

در خصوص معنی لغوی یلدا نیز باید گفت که یلدا واژه ای سریانی (یکی از لهجه های زبان آرامی که در بین النهرین متداول بوده) است به معنای میلاد و منظور از یلدا یا میلاد در نزد ایرانیان تولد یا زایش خورشید است. ضمنا از روز اول زمستان با نام خوره روز (روز خورشید) نیز یاد می شده است.

فلسفه جشن شب یلدا:

در ابتدا باید ذکر کرد که ایرانیان باستان به اهمیت شادی در زندگی آگاه بوده و به همین دلیل مناسبتهای بسیاری را برای جشن و شادی برگزیده اند. در خصوص فلسفه جشن شب یلدا باید گفت که این جشن همانند بسیاری از آیین های ایرانی، ریشه در رویداد کیهانی دارد و در واقع این شب در پی وقوع پدیده ای نجومی به نام انقلاب زمستانی و به عنوان طولانی ترین شب سال نامگذاری شده است و در این زمان (آخرین روز ماه آذر ) نیمکره ی شمالی زمین به فصل زمستان و نیمکره جنوبی زمین به فصل تابستان خوشامد می گویند بدین معنی که طولانی ترین شب در کشورهای واقع در نیمکره شمالی زمین برابر یا هم زمان با طولانی ترین روز در کشورهای واقع در نیمکره جنوبی زمین می باشد و به زبانی دیگر زمستان ما برابر است با تابستان مردمی که در کشورهای نیمکره ی جنوبی زمین زندگی می کنند.

طول شب در کشورهای نیمکره شمالی زمین در تاریک ترین و طولانی ترین شب سال متناسب با فاصله آنها از خط استوا متفاوت است بعنوان مثال طول شب در ایران در حدود 14 ساعت و 16 دقیقه – بریتانیا 16 ساعت و 10 دقیقه – آلمان 16 ساعت و 22 دقیقه – دانمارک 17 ساعت – روسیه 17 ساعت – سوئد 17 ساعت و 57 دقیقه – نروژ 18 ساعت و 9 دقیقه – فنلاند 18 ساعت و 12 دقیقه و شایان ذکر اینکه طولانی ترین شب مربوط به یکی از شمالی ترین مناطق جهان یعنی گرینلند و پس از آن ایسلند است که با اندکی تفاوت در این دو منطقه در حدود 19 ساعت و 54 دقیقه می باشد.

 

نکته دیگر در خصوص فلسفه جشن یلدا اینکه: آریائیان در هنگام ورود به ایران و قبل از اینکه به آیین یکتا پرستی مزدیسنا (زرتشت) روی آورند ، اجرام آسمانی (خورشید ، ماه ، ستارگان) را پرستش نموده و قوای طبیعت را به عنوان ایزد و خدایان خود می شناختند. بر این اساس در باورهای کهن ایرانی، (( آناهیتا )) که به عنوان ایزد آبهای روان و ایستا به شمار میامده ، در بلند ترین شب سال ( شب چله)، در درون یک غار (( ایزد مهر)) را به دنیا می آورد، لذا بر مبنای این باور ، ایرانیان کهن شب چله را زمان زایش یا تولد ایزد مهر دانسته و بدین سبب آن را فرخنده و  گرامی می داشتند و بر این عقیده بودند که از فردای آن شب (( ایزد مهر )) رهایی بخش جهان از نمایه های اهریمن و یاری رسان روشنایی در نبرد با سیاهی و تاریکی می باشد.

 

آیین و مراسم جشن یلدا:

1- سرو آرایی: هر جشن معمولا با نمادی همراه است و ایرانیان قدیم درخت سرو را که سرما توان غلبه بر آن را ندارد به عنوان نماد ایستادگی در برابر سرما انتخاب نموده و در شب چله درخت سروی را با دو رشته نوار نقره ای و طلایی می آراستند.

2- گردهمایی خانوادگی که عموما بر گرد کرسی صورت می گرفته است و در این گردهمایی کهنسالان به نماد کهنسالی خورشید از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند.

3- شعر خوانی و قصه گویی همچون شاهنامه خوانی و تفال به دیوان حافظ

4- استفاده از خوردنی ها و تنقلات به ویژه خوراکی هایی که به رنگ سرخ خورشید بودند مانند هندوانه، انار، سنجد و...

 

 

چگونگی گسترش آئین مهر در خارج از مرزهای ایران و به زبانی دیگر چگونگی جهانی شدن جشن یلدا: 

با وجود اینکه رومیان با امپراطوری ایران سر جنگ داشتند اما آئین مهر (مهر پرستی) از مرزهای ایران فراتر رفت و در امپراتوری روم باستان با نام آئین میترا گسترش یافت و بر همین اساس رومیان سالهای بسیاری شب چله را بمناسبت تولد میترا(مهر) جشن می گرفتند و روز 21 دسامبر ( 30 آذرماه) را بعنوان روز میلاد الهه ی میترا فرخنده و گرامی می داشتند. گسترش این جشن در روم و غرب به اندازه ای بود که حتی پس از رسمی شدن دین مسیحیت در این سرزمین ، کشیشان کلیسا نتوانستند از برگزاری این جشن جلوگیری کنند و در نتیجه ی  شباهت هایی مانند زاده شدن ایزد مهر(میترا) از دوشیزه ی باکره ای به نام آناهیتا ، باعث شد که روحانیون کلیسا ، عیسی را جایگزین مهر و مریم را جایگزین آناهیتا کنند و جشن یلدا را به میلاد حضرت مسیح نسبت داده و به این جشن صورتی مسیحی دهند.این جشن (جشن میلاد مسیح) تا سده چهارم میلادی همانند جشن شب چله ی ایرانیان در شب اول دی برگزار می شد اما بر اثر اشتباهی که دانشمندان مسیحی در محاسبه کبیسه ها مرتکب شدند  از سده چهارم میلادی به بعد روز 25 دسامبر (4 دی ماه) بجای 21 دسامبر روز تولد حضرت مسیح (ع) دانسته شد و این روز بعنوان روز جشن و آغاز سال میلادی قرار گرفت.

در خصوص الگو پذیری نمادهای ایرانی این جشن نیز باید گفت که نمادهایی چون سروآرایی ، به آئین و مراسم مسیحیان در کریسمس راه یافت با این تفاوت که آنها بجای سرو درخت کاج را( شاید بدلیل دسترسی بیشتر به این درخت یا مقدس بودن در نزد آنان) تزئین نموده و بعنوان نماد این جشن برگزیدند.

واما:

توی سرمای این شب طولانی به فکر بی خانه مان هایی که چشم میزنند

زودتر صبح بشه هم هستی ؟

منبع:kohandyar.persianblog.ir

/ 0 نظر / 11 بازدید